Gestopte Operatie BRP
Project-, voorbereidings- en beëindigingskosten over 2009–2017.
STAATSLIJN · OVERHEIDSFALEN · OPENBARE RAPPORTEN
Dezelfde fouten. Steeds een ander dossier.
Twaalf dossiers laten zien hoe waarschuwingen, versnipperde verantwoordelijkheid, onuitvoerbare regels en zwak kosteninzicht telkens terugkeren. Staatslijn legt de officiële rapporten naast elkaar en maakt het terugkerende systeem zichtbaar.
12officiële dossiers
9terugkerende patronen
15gekoppelde hervormingen
0verzonnen totaalbedragen
DE EERLIJKE REKENSOM
Miljarden zichtbaar maken zonder appels, peren en herstel bij elkaar op te tellen.
Een schadevergoeding is geen verspilling. Belastingderving is geen uitgave. Een projectraming is geen bewezen verlies. En een bedrag zonder effectinzicht is niet automatisch weggegooid geld. Daarom toont dit dossier vier afzonderlijke geldsoorten.
- Directe kosten: stopkosten, herstelorganisatie en extra uitvoering.
- Herstelbudgetten: geld dat nodig is om burgers, regio’s of systemen te herstellen.
- Budgetafwijkingen: verschil tussen startbeeld, prognose en actuele raming.
- Systeembedragen: uitgaven waarover onvoldoende zicht op resultaat bestaat.
KOSTENKAART
Vier vensters. Bewust geen misleidend eindtotaal.
Toeslagenherstel
Totale programmaraming; bevat compensatie én uitvoering en is dus geen verspillingstotaal.
Zuidasdok
Verwacht tekort, geen definitief verliesbedrag.
Politieopsporing
Omvang van de inzet waarover beter effectinzicht nodig is; niet aangemerkt als verspilling.
De bedragen hebben verschillende perioden, definities en zekerheidsniveaus. Staatskompas telt ze daarom niet op tot één sensationele hoofdclaim.
AI-ONDERSTEUNDE PATROONSCAN
Wat gaat er steeds opnieuw mis?
De scan classificeert openbare rapportbevindingen langs negen vooraf leesbare patronen. De telling toont in hoeveel van de twaalf dossiers een patroon voorkomt. Dit is een documentanalyse, geen bewijs dat één patroon de volledige schade heeft veroorzaakt.
- 0111van 12
Onvolledige bestuurlijke informatie
Besluitvormers krijgen geen tijdig, volledig of realistisch beeld van kosten, risico’s, voortgang en alternatieven.
- 029van 12
Versnipperde verantwoordelijkheid
Veel organisaties beheren ieder een deel, terwijl niemand aantoonbaar eigenaar is van het volledige resultaat voor burger en begroting.
- 039van 12
Te laat stoppen of herstellen
Een project of werkwijze loopt door nadat de haalbaarheid, rechtmatigheid of maatschappelijke uitkomst serieus ter discussie staat.
- 047van 12
Waarschuwingen zonder ingreep
Signalen waren beschikbaar, maar leidden niet tijdig tot een koerswijziging, stopbesluit of herstelactie.
- 057van 12
Zwak kosten- en batenbeeld
Startbudget, totale kosten, alternatieven of bereikte baten zijn niet volledig, niet vergelijkbaar of pas laat zichtbaar.
- 066van 12
Inkoop- en leveranciersrisico
Aanbesteding, schaarse expertise, contractvorm of leveranciersafhankelijkheid vergroot kosten en verkleint bestuurlijke wendbaarheid.
- 075van 12
Burger uit het ontwerp
Het systeem optimaliseert regels, productie of interne overdracht, terwijl de feitelijke uitkomst voor mensen onvoldoende wordt gemeten.
- 084van 12
Onuitvoerbare regels
Politieke of juridische regels stapelen zich op tot een uitvoering die te complex, te hard of intern tegenstrijdig wordt.
- 094van 12
Geld zonder zicht op resultaat
Uitgaven zijn bekend, maar de overheid kan niet overtuigend laten zien welke publieke uitkomst daarmee wordt bereikt.
MEGADOSSIER · VERSIE 01
Twaalf dossiers. Iedere claim terug naar de bron.
Elk dossier scheidt de feitelijke bevinding, het genoemde bedrag, het soort bedrag en de Staatskompas-projecten die het onderliggende patroon moeten doorbreken.
DOSSIERREGISTER
Zoek op dossier, domein of patroon.
12 van 12 dossiers zichtbaar
Bestaanszekerheid · rechtsstaat · 2005–heden
Kinderopvangtoeslag
Fraudebestrijding, wetgeving, uitvoering en rechtsbescherming versterkten elkaar in een systeem dat grote groepen ouders onterecht als fraudeur behandelde.
Wat ging mis
- Signalen over disproportionele gevolgen bereikten uitvoering, politiek en rechtspraak, maar veranderden het systeem niet tijdig.
- Herstel werd een nieuwe complexe uitvoeringsketen met hoge uitvoeringskosten en lange wachttijden.
Totale herstelraming€11,6 mld
Raming van het volledige herstelprogramma; dit is niet hetzelfde als verspilling. Tot 2025 was circa €6 miljard uitgegeven, waarvan circa €1,41 miljard aan uitvoering.
Terugkerende patronen
Gekoppelde projecten
Schuldlijn · Regellijn · Loketlijn · Datalijn
Open officiële bron: Tweede Kamer — voortgang hersteloperatie toeslagen, 2025 →Leefomgeving · rechtsstaat · 1963–heden
Gaswinning Groningen
Leveringszekerheid en gasbaten kregen decennialang meer gewicht dan veiligheid, schadeherstel en het vertrouwen van Groningers.
Wat ging mis
- De parlementaire enquête concludeerde dat de belangen van Groningers structureel zijn genegeerd.
- Schadeafhandeling, versterking en bestuurlijke verantwoordelijkheid raakten verdeeld over een lange keten.
Herstel- en toekomstpakket€22 mld
Omvang van het in 2023 gepresenteerde kabinetspakket, waarvan €13 miljard nieuw geld. Een herstelpakket is geen zuivere maat voor eerdere verspilling.
Terugkerende patronen
Gekoppelde projecten
Woonlijn · Ruimtelijn · Geldlijn · Loketlijn
Open officiële bron: Tweede Kamer — parlementaire enquête gaswinning Groningen →Digitale overheid · Historische raming 2014
Rijksbrede ICT-projecten
De commissie-Elias trof gebrekkige sturing, beperkt opdrachtgeverschap en onvoldoende zicht op de totale ICT-kosten van het Rijk aan.
Wat ging mis
- Het Rijk kon de totale omvang van ICT-uitgaven en mislukkingen niet betrouwbaar vaststellen.
- Projecten waren te groot, voortgangsinformatie te optimistisch en stopprikkels te zwak.
Historische commissie-inschatting€1–5 mld per jaar
Bandbreedte uit 2014 voor mogelijke jaarlijkse verspilling. Dit is nadrukkelijk geen actuele gemeten jaarwaarde en wordt niet bij andere dossiers opgeteld.
Terugkerende patronen
Gekoppelde projecten
Inkooplijn · Loketlijn · Datalijn · Geldlijn
Open officiële bron: Tweede Kamer — eindrapport commissie-Elias →Digitale overheid · 2009–2017
Operatie BRP
De modernisering van de Basisregistratie Personen werd na jaren ontwikkeling beëindigd zonder het beoogde nieuwe systeem op te leveren.
Wat ging mis
- Besturing, planning en technische haalbaarheid bleven te lang onderwerp van herijking in plaats van een hard stopbesluit.
- Gemeenten en Rijk droegen kosten terwijl de beoogde vernieuwing niet in gebruik kwam.
Rechtstreekse project- en stopkosten€104 mln
Totale kosten over 2009–2017, inclusief voorbereiding en beëindiging, volgens de officiële beantwoording aan de Tweede Kamer.
Terugkerende patronen
Gekoppelde projecten
Loketlijn · Datalijn · Inkooplijn
Open officiële bron: Tweede Kamer — kosten Operatie BRP →Vastgoed · uitvoering · 2015–2031 (huidige planning)
Renovatie Binnenhof
De Tweede Kamer besloot in 2015 op basis van een volgens de Algemene Rekenkamer onrealistisch lage kostenraming en onvolledige financiële informatie.
Wat ging mis
- De oorspronkelijke raming bevatte onvoldoende ruimte voor complexiteit, risico’s en scope.
- De informatie bij het besluit maakte een realistische vergelijking van alternatieven moeilijk.
Actuele totale projectraming€2 mld
De actuele raming is ruim vier keer de €475 miljoen uit 2015. Niet de volledige €2 miljard is verspilling; het verschil toont vooral een onbetrouwbare startbasis.
Terugkerende patronen
Gekoppelde projecten
Inkooplijn · Geldlijn · Vergunninglijn
Open officiële bron: Algemene Rekenkamer — renovatie Binnenhof, 2025 →Infrastructuur · 2012–heden
Zuidasdok
Een technisch en organisatorisch zeer complex infraproject kreeg te maken met heraanbesteding, inflatie, marktschaarste en oplopende indirecte kosten.
Wat ging mis
- Budget, scope, marktbenadering en risicodragende partijen sloten onvoldoende stabiel op elkaar aan.
- Het verwachte tekort groeide terwijl de uitvoering al ver gevorderd was.
Verwacht budgettekort€1,15–1,30 mld
Bandbreedte uit de officiële voortgangsinformatie begin 2025; een tekortprognose is geen definitief verliesbedrag.
Terugkerende patronen
Gekoppelde projecten
Inkooplijn · Geldlijn · Ruimtelijn
Open officiële bron: Tweede Kamer — budgetspanning Zuidasdok, 2025 →Sociale zekerheid · 2020–2024 onderzocht
Fouten bij WIA-uitkeringen
Signalen over onjuiste dagloonberekeningen werden niet als samenhangend kwaliteitsprobleem herkend, waardoor duizenden dossiers opnieuw moesten worden beoordeeld.
Wat ging mis
- Kwaliteitssignalen kwamen versnipperd binnen en werden onvoldoende opgeteld tot één bestuurlijk risico.
- Productiedruk en ingewikkelde regelgeving verdrongen structurele controle op juiste uitkomsten.
Herstel- plus uitvoeringsraming€111 mln
Circa €53 miljoen geraamde nabetalingen aan burgers plus €58 miljoen voor de herstelorganisatie. Nabetalingen zijn verschuldigd geld, geen verspilling.
Terugkerende patronen
Gekoppelde projecten
Werklijn · Regellijn · Datalijn · Loketlijn
Open officiële bron: Algemene Rekenkamer — fouten bij WIA-uitkeringen, 2025 →Belastingen · rechtsstaat · 2017–2027
Herstel box 3
Een belastingstelsel op basis van forfaitair rendement hield juridisch geen stand, waarna omvangrijk herstel en een nieuwe uitvoeringsroute nodig werden.
Wat ging mis
- Juridische risico’s en verschillen tussen verondersteld en werkelijk rendement bleven te lang onderdeel van het stelsel.
- Herstel vraagt jarenlange gegevensuitwisseling, communicatie en herberekening.
Belastingderving plus uitvoering€12,4 mld + €95 mln
€12,4 miljard geraamde derving over 2017–2027 en €95 miljoen uitvoeringskosten in 2025–2026. Derving is geen overheidsuitgave en blijft daarom een aparte categorie.
Terugkerende patronen
Gekoppelde projecten
Regellijn · Datalijn · Loketlijn · Geldlijn
Open officiële bron: Rijksfinanciën — jaarverslag Financiën 2025 →Zorg · uitvoering · 2015–2016 onderzocht
Trekkingsrecht pgb
Een nieuwe betaal- en controleketen ging live terwijl verantwoordelijkheden, gegevens en werkprocessen tussen organisaties onvoldoende aansloten.
Wat ging mis
- Budgethouders en zorgverleners kregen te maken met te late of onjuiste betalingen.
- De Rekenkamer stelde vast dat ketenverantwoordelijkheden onduidelijk bleven en 40% van de betalingen in 2016 onrechtmatig was.
Geen betrouwbaar direct dossierbedragNiet geïsoleerd
De officiële bron kwantificeert rechtmatigheidsproblemen, maar is geen basis om alle betalingen als verlies of verspilling te bestempelen.
Terugkerende patronen
Gekoppelde projecten
Zorglijn · Ketenlijn · Loketlijn · Datalijn
Open officiële bron: Algemene Rekenkamer — trekkingsrecht pgb →Recht en veiligheid · Actueel onderzoek 2026
Effectiviteit politieopsporing
De overheid weet hoeveel capaciteit en geld naar opsporing gaat, maar heeft volgens de Rekenkamer onvoldoende zicht op welke inzet het meeste maatschappelijke resultaat oplevert.
Wat ging mis
- Prioritering verschilt en uitkomsten worden niet ketenbreed vergelijkbaar gemeten.
- Capaciteit, zaakselectie en vervolgbeslissingen zijn onvoldoende als één resultaatketen bestuurbaar.
Uitgaven zonder voldoende effectinzicht€3,3 mld per jaar
Geschatte jaarlijkse politie-uitgaven aan opsporing. Dit bedrag is nadrukkelijk geen verspilling; het markeert de omvang waarover beter resultaatinzicht nodig is.
Terugkerende patronen
Gekoppelde projecten
Rechtlijn · Ketenlijn · Veiligheidslijn · Geldlijn
Open officiële bron: Algemene Rekenkamer — effectiviteit opsporing, 2026 →Openbaar vervoer · inkoop · 2001–2013
Fyra
Aanbesteding, concessie, infrastructuur en treininkoop vormden een keten waarin de reiziger en een betrouwbaar vervoersproduct niet steeds centraal stonden.
Wat ging mis
- Financiële en politieke belangen drukten zwaar op keuzes over een nog onbewezen treinconcept.
- De hogesnelheidsdienst viel kort na de start uit; verantwoordelijkheden lagen verspreid over meerdere partijen.
Systeem- en projectkosten lopen door elkaarNiet zuiver te isoleren
Infrastructuur, concessieopbrengsten, materieel en schade zijn verschillende geldstromen. Staatslijn gebruikt daarom geen misleidend enkel Fyra-bedrag.
Terugkerende patronen
Gekoppelde projecten
Inkooplijn · Ketenlijn · Geldlijn
Open officiële bron: Tweede Kamer — rapport parlementaire enquête Fyra →Geld · uitvoering · Bevindingen over 2024
Rijksbrede inkoop
Aanbestedingsregels, maatschappelijke doelen en marktcapaciteit sluiten niet altijd aan, waardoor procedures vertragen of onvoldoende concurrentie opleveren.
Wat ging mis
- Een kwart van de door de Rekenkamer gemelde tekortkomingen over 2024 hield verband met inkoop en aanbesteding.
- Grote opdrachten kunnen stilvallen wanneer risicoverdeling en marktinteresse niet realistisch zijn.
Rijksbreed beheersingsprobleemNiet geïsoleerd
De bron toont de frequentie van tekortkomingen, maar biedt geen betrouwbaar bedrag dat volledig aan vermijdbare verspilling kan worden toegerekend.
Terugkerende patronen
Gekoppelde projecten
Inkooplijn · Geldlijn · Subsidielijn
Open officiële bron: Algemene Rekenkamer — slagvaardiger inkopen, 2026 →VAN FAALRAPPORT NAAR ONTWERPREGEL
Staatskompas bouwt de tegenmaatregelen in.
Niet nóg een evaluatie achteraf, maar dezelfde lessen vooraf in ieder projectontwerp, kostenmodel en pilotbesluit.
- 01
Eén eigenaar voor de hele uitkomst
Ketenlijn en Datalijn verbinden overdrachten, verantwoordelijken en beslismomenten in één controleerbaar ketenbeeld.
Ketenlijn · Datalijn - 02
Kosten zichtbaar vóór het mandaat
Geldlijn publiceert basisraming, bandbreedte, alternatieven, uitvoeringskosten en verwachte publieke uitkomst voordat een project onomkeerbaar wordt.
Geldlijn · Inkooplijn - 03
Stoppoorten die echt stoppen
Grote programma’s krijgen vooraf meetbare go/no-go-momenten voor techniek, recht, markt, budget en burgeruitkomst.
Inkooplijn · Subsidielijn - 04
Regels testen op uitvoerbaarheid
Regellijn spoort botsende en onuitvoerbare regels op voordat zij via loketten en geautomatiseerde beslisregels burgers raken.
Regellijn · Loketlijn - 05
De burgeruitkomst als hoofdmeting
Niet de hoeveelheid brieven, dossiers of betalingen, maar tijdigheid, juistheid, begrijpelijkheid en herstel worden de publieke prestatie.
Loketlijn · Zorglijn · Werklijn